{"id":1594,"date":"2021-05-17T12:24:00","date_gmt":"2021-05-17T15:24:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2022-05-05T00:30:44","modified_gmt":"2022-05-05T03:30:44","slug":"paralelos-e-paradoxos-da-insercao-externa-canadense","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/?p=1594","title":{"rendered":"Paralelos e paradoxos da inser\u00e7\u00e3o externa canadense"},"content":{"rendered":"<div style=\"text-align: justify;\">Volume 8 | N\u00famero 81 | Mai. 2021<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"clear: both; text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/flags-2797516_1280-1.jpg\" style=\"margin-left: 1em; margin-right: 1em;\"><img decoding=\"async\" border=\"0\" data-original-height=\"853\" data-original-width=\"1280\" src=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/flags-2797516_1280-1-300x200.jpg\" width=\"320\" \/><\/a><\/div>\n<p><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\">Por Gabriel Pereira Rolszt<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O Canada\u0301 e\u0301 uma monarquia parlamentarista e obteve sua independe\u0302ncia constitucional apenas em 1931. O pai\u0301s possui a poli\u0301tica externa em formac\u0327a\u0303o, busca formar sua pro\u0301pria identidade como ator no sistema internacional e segue o internacionalismo liberal que, segundo Kim Richard Nossal (2003), tem cinco caracteri\u0301sticas: 1. Responsabilidade ao enfrentar conflitos; 2. E\u0302nfase multilateral; 3. Envolvimento com as instituic\u0327o\u0303es internacionais; 4. Uso dos recursos nacionais para o sistema internacional; 5. Foco na lei internacional. Assim, o Canada\u0301 age como \u201cpromotor da paz\u201d para a formac\u0327a\u0303o de si e de suas relac\u0327o\u0303es internacionais.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O Canada\u0301 e\u0301 considerado uma pote\u0302ncia me\u0301dia que tem boa diplomacia e e\u0301 importante por sua economia atrelada ao globalismo. Em 2017, o pai\u0301s foi o 12a maior exportador, ocupou o 24a lugar no ranking de complexidade econo\u0302mica, PIB de 1,65 trilha\u0303o de do\u0301lares, 377 bilho\u0303es de do\u0301lares em exportac\u0327o\u0303es, 326 bilho\u0303es de do\u0301lares em importac\u0327o\u0303es e uma populac\u0327a\u0303o de 37 milho\u0303es de pessoas (OEC, 2017).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A primeira sec\u0327a\u0303o tratara\u0301 do multiculturalismo e imigrac\u0327a\u0303o como princi\u0301pios do multilateralismo; a segunda discutira\u0301 sobre a seguranc\u0327a humana no Canada\u0301. A terceira sec\u0327a\u0303o ira\u0301 analisar o ministro Lloyd Axworthy; a quarta demonstrara\u0301 as relac\u0327o\u0303es entre o Canada\u0301 e Estados Unidos; e na quinta sec\u0327a\u0303o tera\u0301 uma observac\u0327a\u0303o do governo de Stephen Harper.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<p><span><a name='more'><\/a><\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">MULTILATERALISMO, MULTICULTURALISMO E IMIGRAC\u0327A\u0303O<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O tecido social canadense e\u0301 diversificado por va\u0301rias culturas que chegaram ao pai\u0301s desde o se\u0301culo XX. Em 1988 foi formado o Canadian Multiculturalism Act que reconheceu a diversidade cultural com poli\u0301ticas pu\u0301blicas para em detrimento de comportamentos xenofo\u0301bicos (CA\u0302MARA, 2013, p. 2).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A variedade cultural e\u0301 em func\u0327a\u0303o do incentivo do governo canadense a\u0300 imigrac\u0327a\u0303o para o pai\u0301s desde antes de ter formado o Ato da Ame\u0301rica do Norte Brita\u0302nica em 1o de julho de 1867 e isso e\u0301 integrado a\u0300 estrate\u0301gia de inserc\u0327a\u0303o no mundo. Entretanto, apo\u0301s a formac\u0327a\u0303o do pai\u0301s houve restric\u0327o\u0303es ate\u0301 1962. Mas com a ascensa\u0303o dos Direitos Humanos, formou-se o programa de imigrac\u0327a\u0303o moderno. Ha\u0301 crite\u0301rios para a entrada no pai\u0301s e o governo aloca os migrantes para zonas menos habitadas para fomentar a economia dessas regio\u0303es.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">De acordo com o censo de 2011 aproximadamente 21% da populac\u0327a\u0303o e\u0301 estrangeira e o censo de 2006 informa que 14% dos nascidos sa\u0303o descendentes de estrangeiros. Entre eles, o maior fluxo migrato\u0301rio vem da A\u0301sia, mas ha\u0301 presenc\u0327a crescente de africanos, caribenhos e sul-americanos. Ale\u0301m disso, comporta mais de 200 grupos e\u0301tnicos e 75% da populac\u0327a\u0303o possui conhecimento de mais de um idioma. Essas estati\u0301sticas demonstram o multiculturalismo canadense, ale\u0301m dele ser intri\u0301nseco da formac\u0327a\u0303o do pai\u0301s ja\u0301 que o Oeste tende a utilizar o ingle\u0302s e o Leste tende ao france\u0302s (CANADA, 2011).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A integrac\u0327a\u0303o desses grupos sociais e\u0301 baseada na legislac\u0327a\u0303o em defesa dos direitos iguais, mas que na\u0303o abram ma\u0303o da diversidade, apenas que sigam os valores fundamentais aos canadenses (CA\u0302MARA, 2013, p. 5-8).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">As presso\u0303es internas o tornam favora\u0301vel ao multilateralismo devido a\u0300s relac\u0327o\u0303es dos diferentes grupos e\u0301tnicos o que se amplia nos u\u0301ltimos anos com os novos meios de comunicac\u0327a\u0303o e a cultura democra\u0301tica do pai\u0301s (RIDELL-DIXON, 2013). Entretanto, a multiculturalidade impacta na poli\u0301tica externa com interesses de alguns grupos que podem dificultar o consenso (CA\u0302MARA, 2013, p. 12). Uma vez que o multiculturalismo canadense e\u0301 somado a\u0300 doutrina de seguranc\u0327a humana, forma-se uma poli\u0301tica externa que busca assegurar o multilateralismo e a paz.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">SEGURANC\u0327A HUMANA<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Com o fim da Guerra Fria havia um descre\u0301dito ao neorrealismo. Sentia-se a necessidade de ampliar os atores em perspectiva dos estudos de seguranc\u0327a para ale\u0301m do Estado, isso acrescentaria os indivi\u0301duos e sua seguranc\u0327a social ja\u0301 que ha\u0301 va\u0301rios tipos de ameac\u0327a a\u0300 integridade (TICKNER, 2001). Com este arcabouc\u0327o, buscar- se-ia a securitizac\u0327a\u0303o das dimenso\u0303es econo\u0302mica alimentar, ambiental econo\u0302mica, poli\u0301tica, etc. O Estado deve assegurar a seguranc\u0327a humana e a cooperac\u0327a\u0303o internacional seria aliada. Desde a de\u0301cada de 1990 o Canada\u0301 adota a seguranc\u0327a humana na poli\u0301tica externa.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Naquela de\u0301cada, o Canada\u0301 era uma pote\u0302ncia me\u0301dia e precisava organizar sua poli\u0301tica externa e suas estrate\u0301gias ale\u0301m do campo militar. A seguranc\u0327a humana, como alternativa, tomou as premissas que Alkire (2003, p. 20) aponta: paz, seguranc\u0327a, desenvolvimento e cooperac\u0327a\u0303o. Deste modo, o Canada\u0301 se tornou ativo nos assuntos de seguranc\u0327a internacional. O ideal e\u0301 de que os conflitos sa\u0303o originados pelo Estado, mas nos valores individuais na\u0303o ha\u0301 seguranc\u0327a nessas questo\u0303es, logo, o objetivo da poli\u0301tica externa e\u0301 a seguranc\u0327a humana.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Sob uma o\u0301tica neorrealista, as razo\u0303es da seguranc\u0327a humana sa\u0303o para a projec\u0327a\u0303o do sistema internacional com o internacionalismo liberal, ale\u0301m de reafirmar internamente como uma sociedade progressista (RIBEIRO, ME\u0300RCHER, MEDEIROS, 2018).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">DOUTRINA DE AXWORTHY<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Lloyd Axworthy se tornou Ministro das Relac\u0327o\u0303es Exteriores do Canada\u0301 em janeiro de 1996 durante o governo do primeiro-ministro Jean Chre\u0301tien que eram do Partido Liberal. Sua posse indica o auge da agenda de poli\u0301tica externa voltada a\u0300 manutenc\u0327a\u0303o da paz e promoc\u0327a\u0303o do desenvolvimento como instrumento diploma\u0301tico (USC, 2010).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A doutrina de Axworthy mante\u0301m os interesses canadenses sob a reto\u0301rica da seguranc\u0327a humana. As motivac\u0327o\u0303es do Canada\u0301 na formulac\u0327a\u0303o da poli\u0301tica externa sa\u0303o por causa dos baixos gastos em defesa. Quando Jean Chre\u0301tien tomou posse em 1993, cortes fiscais foram feitos o que desestruturou as Forc\u0327as Armadas. A crise em 1995 condicionou a adoc\u0327a\u0303o da poli\u0301tica de seguranc\u0327a humana para ser um ator multilateral e independente. Apesar do idealismo, ha\u0301 a racionalidade de recuperac\u0327a\u0303o fiscal e ampliac\u0327a\u0303o da projec\u0327a\u0303o externa.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Axworthy recebeu cri\u0301ticas dos Estados Unidos porque ela amplia as preocupac\u0327o\u0303es da comunidade internacional ao considerar pobreza, questo\u0303es ambientais, crime, os Estados e guerra como ameac\u0327as e implicaria no aumento da influe\u0302ncia das organizac\u0327o\u0303es na\u0303o governamentais. Entretanto, o presidente Bill Clinton estava em paralelo sobre alguns aspectos de Axworthy porque naquele momento o internacionalismo liberal e a globalizac\u0327a\u0303o estavam em alta (SOKOLSKY, 2001).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Axworthy argumenta que a seguranc\u0327a humana esta\u0301 atrelada a\u0300 cultura poli\u0301tica do Canada\u0301, por isso, dispo\u0303e-se a\u0300 defesa de regras multilaterais e pautas que \u201cna\u0303o estivessem em congrue\u0302ncia aos interesses do pai\u0301s\u201d. Ademais, o Canada\u0301 se colocaria em programas sociais, ao exemplo da Rede de Seguranc\u0327a Humana, composta por 13 pai\u0301ses sob a lideranc\u0327a do Canada\u0301, e como observador na Convenc\u0327a\u0303o de Ottawa em 1997 em prol dos direitos humanos e prevenc\u0327a\u0303o de conflitos (ROCHA, 2017, p. 106; BARRETO, HASLAM, 2013, p. 24).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A agenda de Axworthy esbarra com a forc\u0327a militar; a teoria realista considera que a dotac\u0327a\u0303o de Forc\u0327as Armadas define a sua expansa\u0303o internacional. Para se sobrepor, o foco da poli\u0301tica externa esta\u0301 em acordos multilaterais. A Organizac\u0327a\u0303o do Tratado do Atla\u0302ntico Norte (OTAN) e\u0301 um modo de conter a ampliac\u0327a\u0303o das Forc\u0327as Militares e os tratados multilaterais mante\u0302m o Canada\u0301 com boa imagem o que implica em menor demanda por defesa. Os acordos multilaterais requerem que haja mobilidade de informac\u0327o\u0303es, logo, os Estados Unidos e a OTAN sa\u0303o meios de cumprir essa necessidade, mas o conflito e\u0301 que a postura estadunidense descarta a seguranc\u0327a humana.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O legado de Axworthy e\u0301 a doutrina de seguranc\u0327a humana que na\u0303o e\u0301 meramente idealista, ha\u0301 um realismo da poli\u0301tica externa na defesa do multilateralismo e outras questo\u0303es relativas ao a\u0302mbito social e ao internacionalismo liberal (SOKOLSKY, 2001).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">RELAC\u0327O\u0303ES CANADO-ESTADUNIDENSES<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">As relac\u0327o\u0303es entre os dois pai\u0301ses te\u0302m atritos pontuais. Mas em termos comerciais eles apresentam proximidades o que e\u0301 uma vulnerabilidade do Canada\u0301. Apesar disso, o Canada\u0301 pratica uma poli\u0301tica externa auto\u0302noma.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A existe\u0302ncia do Canada\u0301 e\u0301 conjugada ao expansionismo estadunidense. A Confederac\u0327a\u0303o Canadense surgiu no se\u0301culo XIX devido a\u0300s tenso\u0303es da possi\u0301vel anexac\u0327a\u0303o pelos Estados Unidos dado que eles tinham intenc\u0327o\u0303es da doutrina do Destino Manifesto e a\u0300quelas relac\u0327o\u0303es hostis com a Inglaterra.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Devido ao fracasso do Tratado de Reciprocidade em 1854, ja\u0301 que a Inglaterra havia apoiado os canadenses em detrimento dos Estados Unidos, formou-se a National Policy, realizada da formac\u0327a\u0303o do pai\u0301s com as Colo\u0302nias Brita\u0302nicas da Ame\u0301rica do Norte ate\u0301 o fim da 2a Guerra Mundial, marcado por protecionismo de altas taxas de importac\u0327a\u0303o aos estadunidenses, participac\u0327a\u0303o do Estado e promoc\u0327a\u0303o da competitividade interna junto a\u0300 atrac\u0327a\u0303o de investimentos para o desenvolvimento (WYLIE, 1995).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Apo\u0301s a 2a Guerra Mundial, o Canada\u0301 afrouxa gradativamente o protecionismo, mas a poli\u0301tica externa se tornou mais pro\u0301xima aos Estados Unidos, ale\u0301m do temor ao socialismo, e removeu algumas barreiras tarifa\u0301rias, assim como comec\u0327ou a promover o multilateralismo e integrou ao Primeiro Mundo.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A formac\u0327a\u0303o do Acordo Geral de Tarifas e Come\u0301rcio em 1947 teve interesse canadense na expansa\u0303o do come\u0301rcio internacional e na diversificac\u0327a\u0303o dos lac\u0327os multilaterais. Entretanto, a economia canadense se tornou dependente dos Estados Unidos. Os dados demonstram que, apesar do come\u0301rcio do Canada\u0301 ter crescido ate\u0301 1970, os Estados Unidos te\u0302m alta participac\u0327a\u0303o.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Com a posse do primeiro-ministro Pierre Trudeau, do Partido Liberal, em 1968, foi desenvolvida uma estrate\u0301gia de desenvolvimento econo\u0302mico a longo prazo por meio da reduc\u0327a\u0303o da interdepende\u0302ncia com os Estados Unidos e aumento das relac\u0327o\u0303es diploma\u0301ticas com a China, Unia\u0303o Sovie\u0301tica e pai\u0301ses que balanceariam a poli\u0301tica externa. Entretanto, fracassou; ate\u0301 1980 75% das exportac\u0327o\u0303es canadenses eram direcionadas aos Estados Unidos e 70% das importac\u0327o\u0303es eram oriundas do pai\u0301s ao Sul. Um dos motivos e\u0301 a crise do petro\u0301leo na de\u0301cada de 1970 que fragilizou a economia canadense. Em suma, o Canada\u0301 se tornou mais vinculado ao come\u0301rcio com os Estados Unidos (CUTLER, ZACHER, 1992).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Na de\u0301cada de 1980, a do neoliberalismo, houve o ini\u0301cio de negociac\u0327o\u0303es para blocos regionais com o objetivo de eliminac\u0327a\u0303o de barreiras na\u0303o tarifa\u0301rias. A criac\u0327a\u0303o no Free Trade Agreement em 1989 implicou em liberalizac\u0327a\u0303o comercial entre os Estados Unidos e o Canada\u0301. Em 1994 houve a adesa\u0303o do Me\u0301xico ao tratado o que o renomeou para North American Free Trade Agreement (NAFTA). Dessa forma, o Canada\u0301 ficou ainda mais conectado a\u0300 economia estadunidense.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">No a\u0302mbito interno, esse acordo provocou o fim da poli\u0301tica industrial e a baixa capacidade de intervenc\u0327a\u0303o do Estado na entrada de empresas estrangeiras. Ademais, o Estado de bem-estar social canadense decaiu com a piora das contas pu\u0301blicas (SOARES, 2015).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Esses arque\u0301tipos da economia canadense se refletem a\u0300 atualidade. Vejamos os dados informados em 2017 pelo Observato\u0301rio de Complexidade Econo\u0302mica sobre os pai\u0301ses de destino e origem das importac\u0327o\u0303es e exportac\u0327o\u0303es que o Canada\u0301:<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Principais pai\u0301ses de importac\u0327a\u0303o:<\/div>\n<div style=\"clear: both; text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im1-1.png\" style=\"margin-left: 1em; margin-right: 1em;\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" border=\"0\" data-original-height=\"413\" data-original-width=\"862\" height=\"306\" src=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im1-1-300x144.png\" width=\"640\" \/><\/a><\/div>\n<p><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Ao analisar a cadeia de pai\u0301ses de importac\u0327a\u0303o do Canada\u0301, verifica-se que os pai\u0301ses do NAFTA sa\u0303o importantes nas demandas do pai\u0301s. Principais pai\u0301ses de exportac\u0327a\u0303o:<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"clear: both; text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im2-1.png\" style=\"margin-left: 1em; margin-right: 1em;\"><img decoding=\"async\" border=\"0\" data-original-height=\"415\" data-original-width=\"881\" height=\"302\" src=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im2-1-300x141.png\" width=\"640\" \/><\/a><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Esses dados evidenciam a vulnerabilidade do Canada\u0301 a\u0300 economia estadunidense, com uma exportac\u0327a\u0303o 14,6% maior que a importac\u0327a\u0303o. Apesar disso, os dados demonstram que a balanc\u0327a comercial entre os dois pai\u0301ses e\u0301 favora\u0301vel ao Canada, com um supera\u0301vit de aproximadamente 47 bilho\u0303es de do\u0301lares em 2017. Ademais, a poli\u0301tica canadense busca manter uma dissociac\u0327a\u0303o com os Estados Unidos por meio do multilateralismo.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A revista <i>The Economist<\/i> em 2003 publicou o artigo \u201c<i>Canada\u2019s new spirit<\/i>\u201d argumentando que o Canada\u0301 deveria se preocupar com as contas pu\u0301blicas para mudar o seu comportamento ja\u0301 que dependia dos Estados Unidos nas exportac\u0327o\u0303es, ale\u0301m das altas taxas, baixa capacidade de investimento e a alianc\u0327a com as forc\u0327as militares estadunidenses (THE ECONOMIST, 2003).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A depende\u0302ncia econo\u0302mica levaria a exercer um alinhamento poli\u0301tico para a sua poli\u0301tica externa. Entretanto, para diminuir a vulnerabilidade dos Estados Unidos, o multilateralismo e\u0301 um mecanismo de dissociac\u0327a\u0303o; o Canada\u0301 adere as instituic\u0327o\u0303es multilaterais para aumentar a capacidade de barganha, preservar seu status e formar alianc\u0327as multilaterais sem causar tenso\u0303es com os estadunidenses. Mas o problema esta\u0301 nas relac\u0327o\u0303es bilaterais canado-estadunidenses, ao exemplo sobre a participac\u0327a\u0303o do pai\u0301s no Iraque e as tropas na OTAN (BARRETO, HASLAM, 2013).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O Canada\u0301 sofre presso\u0303es dos Estados Unidos ate\u0301 na discrepa\u0302ncia das poli\u0301ticas de imigrac\u0327a\u0303o que sa\u0303o julgadas como fracas e inseguras, mas a populac\u0327a\u0303o canadense incentiva que o governo as preserve (CA\u0302MARA, 2013, p. 10).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">As relac\u0327o\u0303es canado-estadunidense, apesar da depende\u0302ncia comercial e do desconforto bilateral, na\u0303o significam a reduc\u0327a\u0303o da capacidade de decisa\u0303o canadense. O multilateralismo serve a\u0300s relac\u0327o\u0303es externas para balizar o bilateralismo com os Estados Unidos, engajar a sociedade civil e promover o internacionalismo.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">PARADOXO DE STEPHEN HARPER<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O conservador Stephen Harper se tornou primeiro-ministro e promoveu um revisionismo na poli\u0301tica externa do Canada\u0301 sob o argumento do \u201cmalefi\u0301cio\u201d do internacionalismo liberal e a diplomacia multilateral, logo, ela deveria estar \u201cpara os interesses canadenses\u201d.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Dada a influe\u0302ncia canadense a partir dos mecanismos multilaterais e respeito a\u0300 lei internacional, comec\u0327ou a haver rupturas com a Organizac\u0327a\u0303o das Nac\u0327o\u0303es Unidas com destaque em 2012 na recusa do governo em manter os diplomatas nos assuntos internos da organizac\u0327a\u0303o. O Canada\u0301 na\u0303o abandonou o multilateralismo, mas estava desinteressado em perpetua\u0301-lo.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O relativismo interpretou que desde 1812 o nacionalismo canadense esta\u0301 presente ja\u0301 que a guerra delimitou a identidade nacional e sempre estiveram do lado \u201ccorreto\u201d, seja na 2a Guerra Mundial ou na Guerra Fria. Por isso, deveria po\u0302r o realismo na poli\u0301tica externa em detrimento do multilateralismo (PARIS, 2014).<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Entretanto, apesar do conservador ser contra as diretrizes de Axworthy, a opinia\u0303o pu\u0301blica canadense manteve apoio a\u0300 paz. Como visto anteriormente, as pesquisas da Canada\u2019s World Survey apontam um apoio a\u0300 seguranc\u0327a humana e a populac\u0327a\u0303o reforc\u0327ou que o Canada\u0301 deve ser influente a\u0300s instituic\u0327o\u0303es multilaterais.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"clear: both; text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im3-1.png\" style=\"margin-left: 1em; margin-right: 1em;\"><img decoding=\"async\" border=\"0\" data-original-height=\"366\" data-original-width=\"855\" height=\"274\" src=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im3-1-300x128.png\" width=\"640\" \/><\/a><\/div>\n<p><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">A raza\u0303o dessa guinada conservadora e\u0301 que, ja\u0301 que o voto na\u0303o e\u0301 obrigato\u0301rio, o partido conservador busca nichos para promover suas ideias. Essa teoria e\u0301 exemplificada nessa pesquisa realizada no governo de Stephen Harper (PARIS, 2015):<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"clear: both; text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im4-1.png\" style=\"margin-left: 1em; margin-right: 1em;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" border=\"0\" data-original-height=\"327\" data-original-width=\"772\" height=\"272\" src=\"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vol8n82art2im4-1-300x127.png\" width=\"640\" \/><\/a><\/div>\n<p><\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Entretanto, como a sociedade civil e\u0301 engajada na formulac\u0327a\u0303o da poli\u0301tica externa e e\u0301 favora\u0301vel ao multilateralismo, Stephen Harper foi contido no parlamento. Isto demonstra que a poli\u0301tica externa canadense na\u0303o esta\u0301 totalmente formada.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">CONCLUSA\u0303O<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">E\u0301 explicito que, apesar do Canada\u0301 ainda na\u0303o ter consolidado sua identidade e atuac\u0327a\u0303o internacional, as relac\u0327o\u0303es exteriores te\u0302m autenticidade para a academia.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">O Canada\u0301 tem uma presenc\u0327a singular no cena\u0301rio internacional ao promover a seguranc\u0327a humana para ale\u0301m de suas fronteiras. Esta forma de atuac\u0327a\u0303o permite que o pai\u0301s crie sua identidade com a aceitac\u0327a\u0303o de migrantes e a defesa da soberania em acordos multilaterais.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Os paralelos da poli\u0301tica externa canadense sa\u0303o congrue\u0302ncia de seus interesses internos para a sua projec\u0327a\u0303o internacional porque busca as vias diploma\u0301ticas que estejam em favor das demandas de sua sociedade civil.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Mas na\u0303o ha\u0301 consenso dessa formulac\u0327a\u0303o, ainda ha\u0301 certa xenofobia no pai\u0301s (sem casos marcantes) e a reac\u0327a\u0303o conservadora contra o internacionalismo liberal. Ademais, sofre presso\u0303es, sobretudo dos Estados Unidos, para ser mais \u201crealista\u201d nas relac\u0327o\u0303es exteriores. Outrossim, a agenda de seguranc\u0327a humana foi adotada pela dificuldade em vias militares, utilizando a diplomacia multilateral para a criac\u0327a\u0303o de aliados. A longo prazo, e\u0301 visto que o ganho de competitividade das indu\u0301strias canadenses antes do final da 2a Guerra Mundial e\u0301 uma caracteri\u0301stica expansionista, ja\u0301 que antes disso o pai\u0301s era adepto ao protecionismo keynesiano.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">Portanto, esses fatores denotam um paradoxo da inserc\u0327a\u0303o canadense no sistema internacional.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><b><i>Refer\u00eancias<\/i><\/b><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">ALKIRE, Sabina. A Conceptual Framework for Human Security.&nbsp;Centre for Research on Inequality, Human Security and Ethnicity, Queen Elizabeth House,&nbsp;<i>Working Paper 2.<\/i>&nbsp;University of Oxford, 2003. p. 20.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">BARRETO, E. J. R; HASLAM, Paul Alexander. As Relac\u0327o\u0303es Internacionais do Brasil e do Canada\u0301: Conflito ou Cooperac\u0327a\u0303o?. I<i>nterfaces Brasil\/Canada\u0301,<\/i> Canoas, v. 13, n. 16, p. 13-41, mar.\/2013.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">CA\u0302MARA, Thiago Settle. A Influe\u0302ncia do Multiculturalismo na Poli\u0301tica Externa Canadense.<i> Congresso Internacional Interdisciplinar em Sociais e Humanidades,<\/i> Belo Horizonte, out.\/2013.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">CANADA. Constitution Act, 1982. Disponi\u0301vel em: https:\/\/laws- lois.justice.gc.ca\/eng\/Const\/page-15.html. Acesso em: 16 mar. 2021.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">CUTLER, A. Claire; ZACHER, Mark W.. <i>Canadian Foreing Policy: <\/i>and the International Economic Regimes. 1. ed. Vancouver: UBC Press, 1992. p. 19-47.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">ECONOMIST. Canada&#8217;s new spirit. Disponi\u0301vel em: https:\/\/www.economist.com\/leaders\/2003\/09\/25\/canadas-new-spirit. Acesso em: 16 mar. 2021.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">ENVIRONICS INSTITUTE. Canada&#8217;s World Survey 2018 &#8211; Final Report. Disponi\u0301vel em: https:\/\/www.environicsinstitute.org\/docs\/default-source\/canada&#8217;s-world-2018- survey\/canada&#8217;s-world-survey-2018&#8212;final-report.pdf. Acesso em: 15 mar. 2021.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">JOE, Jockel; SOKOLSKY, Joel. Lloyd Axworthy&#8217;s Legacy: Human Security and the Rescue of Canadian Defence Policy. <i>International Journal<\/i>, JSTOR, v. 56, n. 1, p. 1- 18, dez.\/2008.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">NOSSAL, Kim Richard The Liberal past in the Conservative present: Internationalism in the Harper era. In Heather A. Smith and Claire Turenne Sjolander, eds., <i>Canada in the World: Internationalism in Canadian Foreign Policy<\/i>, Don Mills: Oxford University Press, 2013. pp. 21\u201335.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">OBSERVATORY OF ECONOMIC COMPLEXITY. Canada. Disponi\u0301vel em: https:\/\/oec.world\/en\/profile\/country\/can\/. Acesso em: 18 mar. 2021.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">PARIS, Roland. Are Canadians still liberal internationalists?: Foreign policy and public opinion in the Harper era. <i>International Journal<\/i>, Ottawa, v. 69, n. 3, p. 274- 307, set.\/2014.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">RIBEIRO, M. G. S; ME\u0300RCHER, Leonardo; MEDEIROS, Pedro Leonardo. Seguranc\u0327a humana e valores po\u0301s-materialistas: ana\u0301lise da poli\u0301tica externa canadense. Revista de Ana\u0301lise Internacional, Curitiba, v. 3, p. 3-30, set.\/2018.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">RIDELL-DIXON, Elizabeth. <i>Domestic Demographics and Canadian Foreign Policy.<\/i> Calgary: Canadian Defence and Foreign Affairs Institute. 2013.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">ROCHA, R. M. D. A. O histo\u0301rico da seguranc\u0327a humana e o (des)encontro das agendas de desenvolvimento e seguranc\u0327a. <i>Carta Internacional,<\/i> Belo Horizonte, v. 12, n. 3, p. 104-129, nov.\/2017.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">SOARES, C. V. L. V. O papel do Estado no desenvolvimento econo\u0302mico do Canada\u0301: do expansionismo defensivo a\u0300 adesa\u0303o ao NAFTA. <i>XI Congresso Brasileiro de Histo\u0301ria Econo\u0302mica <\/i>e 12a Confere\u0302ncia Internacional de Histo\u0301ria de Empresas, Vito\u0301ria, v. 1, n. 1, p. 1-1, set.\/2015.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">STATISTICS CANADA. Immigration and Ethnocultural Diversity in Canada. Disponi\u0301vel em: https:\/\/www12.statcan.gc.ca\/nhs-enm\/2011\/as-sa\/99-010-x\/99-010- x2011001-eng.cfm. Acesso em: 15 mar. 2021.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">TICKNER, J. Ann. <i>Gendering World Politics:<\/i> Issues and Approaches in the Post-Cold War Era. 1. ed. Nova Iorque: Columbia University Press, 2001. p. 65-95.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME. Human Development Reports. Disponi\u0301vel em: http:\/\/hdr.undp.org\/en\/composite\/HDI. Acesso em: 15 mar. 2021.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">USC CENTER ON PUBLIC DIPLOMACY. Canada&#8217;s soft power and public diplomacy. Disponi\u0301vel em: https:\/\/www.uscpublicdiplomacy.org\/pdin_monitor_article\/canada%E2%80%99s-soft- power-and-public-diplomacy. Acesso em: 15 mar. 2021.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">WYLIE, Peter. Infrastructure and Canadian Economic Growth. <i>Canadian Business Economics<\/i>, Ontario, v. 29. p. 40-52, jan.\/1995.<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><i><br \/><\/i><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><i><b>Gabriel Pereira Rolszt <\/b>\u00e9 graduando em Rela\u00e7\u00f5es Internacionais pela Universidade Federal do Rio de Janeiro. Tamb\u00e9m \u00e9 monitor da disciplina \u201cEvolu\u00e7\u00e3o do Sistema Internacional Contempor\u00e2neo\u201d e j\u00e1 atuou na disciplina \u201cEconomia Brasileira Contempor\u00e2nea\u201d.<\/i><\/div>\n<div style=\"clear: both; text-align: justify;\"><\/div>\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Volume 8 | N\u00famero 81 | Mai. 2021 Por Gabriel Pereira Rolszt O<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1866,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[646,659],"tags":[],"class_list":["post-1594","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artigos","category-volume8"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1594"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1957,"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1594\/revisions\/1957"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dialogosinternacionais.com.br\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}